Kan voeding de werking van onze hersenen beïnvloeden?
Neurowetenschapper dr. Eline Dekeyster is gefascineerd door de hersenen. Dekeyster en haar team onderzoeken hoe ketonen, stoffen die het lichaam aanmaakt bij een ketogeen dieet, mogelijk invloed hebben op mentale gezondheid. Jonna leeft met bipolariteit en ervaart naar eigen zeggen meer mentale rust sinds ze een ketogeen dieet volgt. Haar ervaring is hoopgevend, maar het onderzoek staat nog aan het begin.
Op zoek naar nieuwe mogelijkheden
De meeste mensen kennen keto als een manier om af te vallen, maar Dekeyster onderzoekt de invloed van ketonen op mentale gezondheid. ‘Onze hersenen bepalen grotendeels hoe wij als mens functioneren’ vertelt ze. ‘De hersenen gerbruiken 20% van het totale energieverbruik van je lichaam. We willen beter begrijpen wat er gebeurt als de manier waarop de hersenen energie gebruiken verandert, en wat dat mogelijk betekent voor mentale gezondheid.’
Ze wil weten hoe voeding kan ondersteunen bij mensen met ADHD, autisme, depressie, een bipolaire stoornis of Alzheimer. Niet iedereen heeft baat bij bestaande behandelingen of ze hebben last van bijwerkingen. Daarom kijkt Eline naar nieuwe mogelijkheden.
Ketogene therapie staat binnen de metabole psychiatrie niet op zichzelf. Ze onderzoeken of het complementair kan zijn aan bestaande therapieën, zoals medicatie en psychotherapie. Eline benadrukt dat gezondheid door meerdere factoren wordt beïnvloed. ‘Het is belangrijk om naar het totaalplaatje te kijken: voeding, beweging, slaap, stress en iemands sociale omgeving. Een ketogeen dieet of ketogene supplementen kunnen onderdeel zijn van een bredere aanpak.’ Welke combinatie werkt, verschilt per persoon. Juist die persoonlijke aanpak maakt het volgens Eline een onderzoeksveld dat nog volop in ontwikkeling is.
Wat betekent bipolariteit in het dagelijks leven voor Jonna?
Voor Jonna betekent leven met bipolariteit dat ze kwetsbaarder was voor ontregeling. Haar stemming kon sterk omhoog of omlaag bewegen. Een periode waarin ze veel energie had, creatief was en zich bijna verliefd op het leven voelde, kon geleidelijk omslaan in onrust en chaos. Aan de andere kant kende ze periodes van diepe somberheid, waarin ze zich het liefst terugtrok en niets meer kon ondernemen.
Inmiddels herkent Jonna steeds beter de eerste signalen. Zo merkte ze bijvoorbeeld dat ze omhoog in haar stemming gaat als ze sneller praat, meer projecten oppakt en minder aandacht heeft voor anderen. ‘De kunst is dat ik, of iemand in mijn omgeving, die allereerste signalen al herkent’, zegt ze. Want hoe eerder ze haar gedrag bijstuurt, hoe makkelijker het is om in balans te blijven. ‘Je moet contra-gedrag gaan vertonen’, vertelt Jonna. ‘Als ik die kriebelende onrust voel en van alles wil gaan ondernemen, dan moet ik juist rustig aan doen om te voorkomen dat ik doorsla. Als ik in het verleden in een dal zat en me alleen maar onder een deken verstopte, dan moest ik juist naar buiten en mensen ontmoeten.’
Hoe te handelen in welke situatie, leggen de meeste bipolaire mensen samen met hun behandelaar vast in een persoonlijk signaleringsplan. ‘Ik noem die van mij Handleiding Jonna. Er staan de allereerste signalen van mijn stemmingsveranderingen en mijn actiepunten om te zorgen dat de rust in mij weer snel herstelt.'
De LUF-wetenschapspodcast: Het ketogeen dieet als medicijn voor je brein
Eerder maakte het LUF een podcastaflevering over het onderzoek van Eline Dekeyster.
Via haar zoon kwam ketogene therapie op haar pad
Een ketogeen dieet bevat weinig koolhydraten en relatief veel vetten. Hierdoor schakelt het lichaam over op een andere energiebron en maakt het ketonen aan. Juist die ketonen zijn interessant voor het onderzoek van Eline, omdat ze mogelijk invloed hebben op de manier waarop de hersenen energie gebruiken en daarnaast ook ontstekingsremmend werken.
Jonna hoorde in 2023 voor het eerst over ketogene therapie. Na jaren waarin verschillende behandelingen haar steeds slechts tijdelijk hielpen, bleef ze zoeken naar meer stabiliteit. ‘Mijn zoon studeerde psychologie en kreeg college van Eline. Hij vertelde me over het ketogeen dieet. Zelf ben ik diëtist, dus ik vond juist ingrijpen via mijn voeding heel interessant.’ Wel bleef ze het spannend vinden. ‘Die terughoudendheid is juist heel verstandig’, vult Dekeyster aan. ‘Een ketogeen dieet kan bijvoorbeeld de werking van medicijnen beïnvloeden. Onder andere daarom is goede begeleiding noodzakelijk.’
Jonna dook eerst zelf de wetenschap in en volgde een opleiding over ketogene voeding. Uiteindelijk kreeg ze in 2025 de mogelijkheid om onder begeleiding van een ervaren therapeut mee te doen aan een internationaal programma. Een tijdje later merkte ze naar eigen zeggen dat ze zowel mentaal als fysiek meer rust ervaarde. ‘Het was echt een groot verschil. Ik ervaar zoveel meer rust in mijn hoofd en kan weer goed leren en me veel beter concentreren. Ik loop zelfs rustiger en mijn medicijnen heb ik al grotendeels af kunnen bouwen. Ik ben er echt zo blij mee!’
Waar Jonna vanuit haar eigen ervaring ziet wat ketogene voeding voor haar kan betekenen, wil Eline onderzoeken waarom dat zo is en of deze aanpak ook voor anderen kan werken.
Veelbelovend, maar nog niet bewezen
Wie nieuwe wegen in de wetenschap wil verkennen, moet soms beginnen zonder zekerheid. ‘Er zijn verschillende casussen en kleine pilotstudies waarin mensen met bipolariteit positieve effecten rapporteerden. Die eerste resultaten zijn veelbelovend', vertelt Eline.
Maar meer kennis is nodig. ‘We onderzoeken nu in grotere studies voor wie ketogene therapie werkt, hoe veilig deze aanpak op de lange termijn is en hoe sommige mensen er baat bij kunnen hebben.’ Een mogelijke verklaring ligt in de manier waarop ketonen de hersenen van energie voorzien en de balans tussen activerende en remmende signalen beïnvloeden. Maar naar die mechanismen moet nog meer onderzoek gedaan worden.
Juist wanneer de uitkomst nog niet vaststaat, is ruimte voor onderzoek essentieel. Misschien bieden ketonen een nieuwe sleutel tot de werking van onze hersenen. Alleen door het te onderzoeken, komen we daarachter. Steun van donateurs maakt het mogelijk om die vragen te blijven stellen en nieuwe mogelijkheden voor mensen als Jonna te onderzoeken.
Steun dit onderzoek
Wilt u het onderzoek van Eline Dekeyster steunen? Dat kan via de website van SteunLeiden.
Bezoek de SteunLeiden-pagina