Nieuwe kijk op agressieve alvleesklierkanker
De cijfers zijn schokkend: jaarlijks worden wereldwijd meer dan 500.000 mensen gediagnostiseerd met alvleesklierkanker. De meest voorkomende en agressieve vorm, pancreasductaal adenocarcinoom (PDAC), heeft een vijfjaarsoverleving van minder dan tien procent. Marieke IJsselsteijn, onderzoeker aan het LUMC, heeft een nieuwe methode ontwikkeld waarmee ze dieper dan ooit in tumoren kan doordringen.
Immuuntherapie leidt nog niet tot betere overleving
PDAC wordt vaak pas in een laat stadium gediagnostiseerd. In de afgelopen jaren heeft immuuntherapie veelbelovende resultaten geboekt bij verschillende kankertypes, maar bij PDAC heeft dit nog niet geleid tot een betere overleving. De kenmerken van de cellen in en rondom PDAC-tumoren zijn erg divers en ondergaan grote veranderingen in de stofwisseling. Die konden onderzoekers tot op heden moeilijk in kaart brengen.
Voorheen haalden onderzoekers tumorweefsel cel voor cel uit elkaar. ‘Het nadeel daarvan was dat je niet meer wist waar die cellen precies vandaan kwamen. Het was alsof je een legobouwwerk uit elkaar had gehaald en blokje voor blokje terug in de doos had gegooid’, zegt IJsselsteijn. De plek van een cel is echter belangrijk: cellen gedragen zich anders afhankelijk van hun omgeving.
Combinatie van technieken leidt tot nieuwe inzichten
Om die complexiteit wél in kaart te brengen, hebben de LUMC-onderzoekers de technieken imaging massaspectometrie (MS) en imaging massa-cytometrie (IMC) met elkaar gecombineerd. ‘Met MS kijken we naar de stofwisseling van het tumorweefsel; hoe suikers worden omgezet in energie bijvoorbeeld. Met IMC zien we hoe tumorcellen, maar ook immuuncellen, zich in het tumorweefsel gedragen’, aldus IJsselsteijn. Het grote verschil: ze werken nu in het weefsel zelf, zonder alles uit elkaar te halen.
Om die twee technieken te kunnen combineren moest eerst een technisch probleem worden opgelost: de kwaliteit van het weefselmateriaal ging snel achteruit, waardoor MS en IMC voorheen moeilijk op elkaar aan te sluiten waren. Dat is nu opgelost door het weefsel na de eerste meting te fixeren met een dun laagje coating. Het belangrijkste voordeel is dat de wetenschappers nu twee keer achter elkaar onderzoek kunnen doen op hetzelfde stukje weefsel. ‘Dat geeft ons de mogelijkheid om de twee plaatjes die de twee technieken geven, over elkaar heen te leggen. We krijgen het complete plaatje, niet alleen welke cellen er zijn, maar ook wat ze doen.
Wat gebeurt er in de tumor?
Met deze methode willen de onderzoekers onder andere uitzoeken waarom immuuncellen soms niet bij tumoren kunnen komen. Gebeurt er iets in de tumorcellen dat de immuuncellen tegenhoudt? Of zijn de immuuncellen vertrokken omdat de tumorcellen alle voedingsstoffen hebben opgenomen? Ook kunnen ze tumoren met elkaar vergelijken. ‘Zo kun je twee tumoren hebben die er op het oog hetzelfde uitzien, terwijl de ene tumor veel agressiever is dan de andere tumor. We weten niet hoe dat komt, we missen iets. Waarschijnlijk doordat we niet alle informatie hebben’, zegt IJsselsteijn.
Aanwijzing voor nieuwe behandelingen
Met subsidie van het LUF wordt onderzocht waarom immuuntherapie bij agressieve alvleesklierkanker nog niet werkt. Dat kan aanwijzingen geven voor nieuwe behandelingen. ‘Onze bevindingen kunnen hopelijk in de toekomst helpen een levensreddende behandeling te ontwikkelen’, zegt IJsselsteijn. Gezien de lage overlevingskans van deze agressieve ziekte is elke stap in die richting van groot belang.