‘Kennis over wetenschapsgeschiedenis dreigt verloren te gaan’
Een mening is evenveel waard geworden als een feit, ziet alumnus dr. Anton Peters, en dat leidt tot desinformatie in publieke discussies en de politiek. Daarom pleit hij voor meer aandacht voor wetenschapsgeschiedenis, zoals in zijn studententijd gebruikelijk was. ‘Het is belangrijk dat meningsvorming op feiten gebaseerd blijft.’
Toen dr. Anton Peters in de jaren tachtig Scheikunde studeerde in Leiden, kreeg hij niet alleen college over chemische elementen en verbindingen, maar ook vakken als filosofie en logisch redeneren. Studenten moesten immers ook leren hoe bepaalde kennis tot stand is gekomen. En juist dat dreigt verloren te gaan, vindt dr.Peters. ‘Veel discussies in het publieke debat of in de politiek zijn feitenvrij’, licht hij toe. ‘Er wordt gesproken van “alternatieve feiten” of desinformatie, maar ik benoem ze als leugens. De wetenschap kan vaak aantonen of iets een feit of een verzinsel is, maar wetenschap lijkt steeds minder te worden gewaardeerd.’
Ondermijning van wetenschappelijke kennis
De opmars van klimaatontkenners, anti-vaxers of mensen die geloven dat de aarde plat is, noemt dr. Peters als zorgelijke voorbeelden. ‘Online ontstaan discussiegroepen waar onhoudbare meningen aan populariteit winnen’, zegt hij. ‘In die discussies gaat het niet om onderbouwde feiten, maar volstaan drogredeneringen, halve waarheden en hele leugens. Er is fragmentatie van het wetenschappelijke en publieke debat, in kleine groepjes in hun eigen “bubble” of echokamer. Er lijkt geen forum meer te bestaan waar men op basis van wetenschappelijke inzichten en respect voor de aloude regels van logisch redeneren tot een breed gedragen mening komt.’
Die ondermijning van wetenschappelijke kennis heeft vergaande gevolgen, ziet dr. Peters. ‘Ik denk dat iedere wetenschapper zich zorgen maakt over ongefundeerd wantrouwen naar vaccinaties, of ontkennen van klimaatverandering. Feiten die in de wetenschap al decennia vaststaan, worden ontkend. Zelfs dat de aarde rond is wordt betwijfeld, ook al is dat al millennia een uitgemaakte zaak. Nieuwe generaties hoeven daar niet over in discussie, maar ze moeten wel feitenkennis van vroeger tot zich nemen. Daarom is wetenschapsgeschiedenis zo belangrijk.’
Fonds op naam
Met zijn fonds op naam – dat in zijn testament is opgenomen – hoopt dr. Peters onderzoek naar de geschiedenis van de wetenschap te steunen, bij voorkeur naar de rol van astronomie wereldwijd. ‘Er zijn zoveel goede doelen die voortdurend ondersteuning nodig hebben, maar ik wilde graag bijdragen aan iets wat me ter harte gaat én onderbelicht blijft’, zegt hij. ‘Hoewel ik in de Scheikunde ben gepromoveerd, is sterrenkunde altijd mijn hobby geweest. En juist daar zag ik een gat. Er is al heel veel onderzoek gedaan naar de wetenschappelijke revolutie van de zeventiende eeuw, toen men in het westen begon zaken te verklaren op basis van experiment in plaats van religieus gezag.’
Maar de wetenschap in de periode daarvoor, vanaf de ijstijd tot de middeleeuwen, is minder goed gedocumenteerd. ‘Je ziet dat daarover allemaal fantasieën ontstaan, bijvoorbeeld over ancient aliens’, zegt dr. Peters. ‘Alleen maar omdat sommigen zich simpelweg niet kunnen voorstellen dat mensen vijfduizend jaar geleden al tot wonderlijke dingen in staat waren. We moeten leugens over die periode tegengaan en laten zien dat mensen ook toen al slim waren.’
Het LUF kan helpen bij het in kaart brengen van uw wensen rondom schenken aan onderwijs of onderzoek en u verder informeren over de mogelijkheid tot nalaten aan de wetenschap. Wilt u meer weten of van gedachten wisselen? Neem dan contact op met relatiemanager Liesbeth van Biezen via e.van.biezen@luf.leidenuniv.nl of 071 527 6094.
Tekst: Wilke Martens
Foto's: Monique Shaw