Twee bijzondere LUMC-projecten ontvangen de LUF Praesidium Libertatis Subsidie 2026
De winnaars van de LUF Praesidium Libertatis Subsidies 2026 zijn bekend. Bijzonder dit jaar is dat beide subsidies naar onderzoekers van dezelfde faculteit gaan. Sophie Groene en Cathelijne van den Berg van het LUMC ontvangen ieder € 75.000 voor onderzoek dat kan bijdragen aan betere inzichten in de ontwikkeling van kinderen en nieuwe behandelmogelijkheden voor nierziekten.
Sophie Groene onderzoekt de invloed van de omgeving vóór de geboorte
Hoe beïnvloedt de omgeving in de baarmoeder de ontwikkeling van de hersenen en de gezondheid van een kind op latere leeftijd? Dat is de centrale vraag in het onderzoek van Sophie Groene, getiteld From Womb to World: The Lasting Neurodevelopmental Impact of Fetal Growth Restriction in a Unique Discordant Identical Twin Model.
Wanneer een baby tijdens de zwangerschap onvoldoende voedingsstoffen en zuurstof krijgt, kan de groei achterblijven. Dit wordt foetale groeirestrictie genoemd. Kinderen die hiermee te maken krijgen, hebben een verhoogd risico op problemen in hun cognitieve, neurologische en sociaal-emotionele ontwikkeling. Welke mechanismen hieraan ten grondslag liggen, is nog onvoldoende bekend.
Groene onderzoekt dit bij een bijzondere groep eeneiige tweelingen, waarbij één kind tijdens de zwangerschap minder voedingsstoffen en zuurstof ontvangt dan het andere. Omdat de tweelingen genetisch identiek zijn en in hetzelfde gezin opgroeien, biedt deze groep een unieke mogelijkheid om de invloed van omstandigheden vóór de geboorte te bestuderen.
Met de subsidie onderzoekt Groene de neurologische, cognitieve, motorische en sociaal-emotionele ontwikkeling van deze kinderen op tweejarige leeftijd. Door de uitkomsten te koppelen aan eerder gemaakte hersenscans wil zij achterhalen welke veranderingen in de hersenen voorspellend zijn voor latere ontwikkelingsproblemen. Dit kan bijdragen aan het eerder herkennen van kinderen die extra ondersteuning nodig hebben, zodat begeleiding en behandeling tijdig kunnen worden ingezet.
Sophie Groene over het ontvangen van de subsidie
“Dankzij de Praesidium Libertatis Subsidie kan ik eeneiige tweelingen met een groeiverschil bij geboorte op latere leeftijd opnieuw onderzoeken. Zo kan ik hun ontwikkeling volgen en relateren aan de beelden van de hersenen die we kort na hun geboorte hebben gemaakt. Hierdoor kunnen we vroeg ontdekken welke kinderen mogelijk problemen ondervinden in
hun ontwikkeling en hen op tijd de juiste hulp bieden om hun ontwikkeling zo goed mogelijk
te ondersteunen.”
Cathelijne van den Berg werkt aan nieuwe mogelijkheden voor nierherstel
Voor mensen met ernstig nierfalen is een niertransplantatie een belangrijke behandeloptie. Het grote tekort aan donornieren maakt de ontwikkeling van alternatieve behandelingen echter urgent. Cathelijne van den Berg onderzoekt hoe gekweekt nierweefsel in de toekomst kan bijdragen aan het herstellen van de nierfunctie.
In haar project Decoding kidney organoid integration: Spatial mapping of host-graft interactions richt zij zich op nierorganoïden: in het laboratorium gekweekte, driedimensionale structuren die bepaalde kenmerken van menselijke nieren nabootsen. Deze worden gemaakt uit menselijke pluripotente stamcellen en bevatten onder meer nefronen, de structuren die het bloed filteren.
Eerder onderzoek heeft laten zien dat deze organoïden na transplantatie in proefdieren kunnen bijdragen aan filtratie. Een belangrijke uitdaging is echter om het gekweekte nierweefsel goed te laten aansluiten op het bestaande nierweefsel en het urine-afvoersysteem van de ontvanger.
Van den Berg en haar collega's hebben inmiddels een transplantatiemethode ontwikkeld waarmee structurele verbindingen tussen gekweekte en bestaande nierbuisjes tot stand kunnen worden gebracht. Met geavanceerde driedimensionale beeldvorming en analyse van genactiviteit onderzoekt Van den Berg welke moleculaire signalen deze verbindingen mogelijk maken en hoe de integratie verder kan worden verbeterd.
Het onderzoek vormt een belangrijke basis voor vervolgonderzoek naar functioneel geïntegreerd nierweefsel en mogelijke toekomstige regeneratieve behandelingen voor nierziekten.
Cathelijne van den Berg over het ontvangen van de subsidie
“Deze fase van het onderzoek is bijzonder omdat we voor het eerst aanwijzingen hebben gevonden dat gekweekt nierweefsel kan integreren met bestaand nierweefsel. Met de Praesidium Libertatis Subsidie wil ik ontrafelen hoe deze integratie tot stand komt. Door dit proces beter te begrijpen, hoop ik aanknopingspunten te vinden om de integratie in de toekomst te verbeteren. Zo wil ik een belangrijke stap zetten richting behandelingen die de nierfunctie kunnen herstellen bij patiënten met nierfalen. Ik ben het LUF dankbaar voor het vertrouwen en ik ga met veel enthousiasme aan de slag!”
Investeren in onderzoek met impact
Met de Praesidium Libertatis-subsidies ondersteunt het Leids Universiteits Fonds innovatief onderzoek aan de Universiteit Leiden. De projecten van Groene en Van den Berg laten zien hoe wetenschappelijk onderzoek kan bijdragen aan nieuwe inzichten in gezondheid en aan mogelijke oplossingen voor complexe medische vraagstukken.
De dubbele toekenning aan het LUMC is dit jaar een bijzondere erkenning van de kwaliteit van het onderzoek dat daar wordt uitgevoerd.