Welke invloed hebben ambtenaren op een naturalisatieaanvraag?
Hoe passen Nederlandse en Duitse ambtenaren naturalisatiewetgeving toe in de dagelijkse praktijk? Onderzoeker Hannah Bliersbach wil meer inzicht krijgen in de kloof tussen de schriftelijke regelgeving en de uitvoering ervan.
Tussen 2007 en 2017 mocht ten minste 75% van de Turkse staatsburgers die in de Duitse stad Hagen werden genaturaliseerd, hun oorspronkelijke paspoort houden. In de stad Mönchengladbach, op ongeveer 90 kilometer afstand, gold dat voor slechts 12%. Een nieuw Leids onderzoek gaat kijken waarom een nationaal vastgestelde wet zo verschillend kan uitpakken op lokaal niveau. Niet door naar de wet zelf te kijken, maar naar de ambtenaren die de wet uitvoeren.
‘Inzicht krijgen in de manier waarop wetten in de praktijk worden toegepast, is essentieel als we ervoor willen zorgen dat ze eerlijk en rechtvaardig zijn’, zegt Hannah Bliersbach, postdoctoraal onderzoeker aan het Van Vollenhoven Instituut voor Recht, Bestuur en Samenleving (Universiteit Leiden). ‘Of een wet eerlijk is, hangt helemaal af van de uitvoering.’
Interview
Het onderzoek – gefinancierd door het B.A. Schim van der Loeff Fonds, een fonds op naam bij het Leids Universiteits Fonds – vergelijkt praktijkervaringen van ambtenaren in Duitsland en Nederland met elkaar. Ten aanzien van de situatie in Duitsland gaat Bliersbach interviews analyseren met Duitse naturalisatieambtenaren, die eerder door Lisa Mende en Christina Zuber van de Universiteit van Konstanz werden afgenomen in het kader van onderzoek naar administratieve ongelijkheid. Het hergebruik van kwalitatieve gegevens komt nog steeds vrij weinig voor, en Bliersbach vindt het geweldig om voort te mogen bouwen op werk van haar collega’s. In Nederland hoopt ze medewerkers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) te interviewen.
Relevant en actueel
De timing en de keuze van de landen zijn maatschappelijk relevant en actueel. In Duitsland winnen extreemrechtse partijen de verkiezingen in verschillende deelstaten verkiezingen, door te pleiten voor een veel strenger immigratie- en naturalisatiebeleid. En in Nederland pleitte het vorige kabinet voor het verlengen van de vereiste verblijfsduur voor het verkrijgen van het staatsburgerschap: van vijf naar tien jaar. Het voorstel zette de IND ertoe om prompt intern te onderzoeken wat dit zou betekenen voor de organisatie en het personeel.
Een vergelijking tussen Duitsland en Nederland betekent ook een vergelijking tussen twee verschillende bureaucratische systemen, wat interessante inzichten kan opleveren. ‘In Nederland heeft een aanvrager wellicht vooral contact met de gemeente, terwijl de uiteindelijke beslissing centraal wordt genomen door de IND. Door iemand die de aanvrager nog nooit heeft ontmoet’, legt Bliersbach uit. ‘In Duitsland wordt het proces meestal begeleid door één en dezelfde ambtenaar. De persoon die je aanvraag behandelt, is ook degene die je naturalisatiedocumenten gaat ondertekenen.’
Papier versus praktijk
De onderzoeksresultaten zullen voor meerdere doelgroepen interessant zijn. Voor beleidsmakers en de IND bieden ze inzicht in de manier waarop nieuwe regels in de praktijk bij een casemanager terechtkomen, en niet alleen hoe ze op papier staan. Bliersbach is ook geïnteresseerd in de individuen die dit werk doen. ‘Deze systemen bestaan uit mensen, en mensen zijn niet perfect’, zegt ze. ‘Het onderzoek helpt om een idee te krijgen van de manier waarop “radertjes” in het systeem proberen er een goede invulling aan te geven.’
Het project is gestart in september 2026 en zal in eerste instantie 13 maanden duren, waarbij de nadruk vooral op de Duitse onderzoeksdata ligt. In dezelfde periode gaat Bliersbach het veldwerk in Nederland voorbereiden en aanvullende financiering aanvragen.
Wilt u ook bijdragen aan innovatief wetenschappelijk onderzoek? We verwelkomen u graag in ons netwerk van betrokken gevers: de Sleutelfamilie. Ontdek de verschillende sleutelrollen, zoals Vriend of Sleuteldrager, of draag direct online bij met een eenmalige gift of structurele bijdrage.
Tekst: Jan Joost Aten, redacteur Universiteit Leiden